Miasto Aalborg zapoczątkowało zamówienia o charakterze cyrkularnym w Danii, realizując w 2016 roku projekt dotyczący mebli szkolnych. Był to pierwszy w kraju w pełni cyrkularny przetarg, który wzbudził ogromne zainteresowanie. Dwa lata temu gmina rozszerzyła swój fokus na gospodarkę obiegu zamkniętego, włączając do niej także produkty IT.
– Kiedy po raz pierwszy zaczęliśmy rozmawiać z działami IT, twierdzili, że ich jedynym celem jest zapewnienie pracownikom sprzętu IT, aby mogli wykonywać swoją pracę. Zużywaja one 2,5 procent całkowiteego budżetu na zamówienia, a w swoich wymaganiach nie uwzględniali zrównoważonego rozwoju – mówi Birgitte Krebs Schleemann, kierownik projektów ds. zrównoważonych zamówień w mieście Aalborg.
Pracuje ona nad wdrażaniem praktyk zamówień cyrkularnych w gminie i współpracowała z personelem oraz kierownictwem IT, aby włączyć elementy o charakterze cyrkularnym i zrównoważonym do procesów i codziennych nawyków.
Miasto Aalborg ma siedem różnych wydziałów politycznych – każdy z własnym działem IT. To sprawiło, że proces zmian był bardziej rozbudowany i złożony. Pierwszym krokiem, jaki podjęła Birgitte, było przeprowadzenie wywiadów ze wszystkimi zespołami IT w gminie, aby zrozumieć ich codzienną działalność i priorytety.
– Odwiedziłam siedem wydziałów, zadając szereg pytań. W jaki sposób kupują sprzęt? Jak często wymieniane są laptopy? Czy naprawiają produkty i w jaki sposób pozbywają się produktów, których nikt już nie używa? –
– Nigdy wcześniej o tym nie rozmawiali. To był dla nich zupełnie nowy świat. Początkowo myślałam, że te siedem wydziałów jest bardzo od siebie różnych, ale potem zdałam sobie sprawę, że wszystkie potrzebują tego samego. Był to jednak długi proces, ponieważ każdy wydział chciał to robić na swój własny sposób. –
Birgitte dowiedziała się, że laptopy były często wyrzucane już po trzech lub czterech latach. Działy IT nie widziały wartości w wycofanych produktach IT, chciały tylko pomocy w pozbyciu się ich.
– Kiedy zdały sobie sprawę, że mogą odzyskać część pieniędzy za nasz zużyty sprzęt, ten argument zniknął. –
Tylko trzy z siedmiu wydziałów miały umowy z podmiotami, które zajmowały się zużytym sprzętem – i otrzymywały za to bardzo małe pieniądze.
Słabo sformułowane umowy również utrudniały gospodarkę obiegu zamkniętego. Zgodnie z umową z dostawcą miasto Aalborg otrzymywało rabat na nowe zakupy, jeśli stary sprzęt został zniszczony. Co więcej, odkryła, że jedną z największych przeszkód w odsprzedaży produktów IT była stara zasada mówiąca, że logo miasta musi być wygrawerowane na wszystkich laptopach.
Była to decyzja polityczna z czasów, gdy komputery były niezwykle drogi, a dyskusja o zrównoważonym rozwoju i obiegu zamkniętym praktycznie nie istniała. Te czynniki sprawiały, że ponowne użycie i odsprzedaż były niemal niemożliwe. Zamiast tego zdecydowana większość w pełni działających komputerów i telefonów trafiała do elektroodpadów.
Gdy te fakty wyszły na jaw, Birgitte zaczęła szukać sposobów na wdrożenie bardziej zrównoważonych praktyk, zwłaszcza jeśli chodzi o czas życia produktów i postępowanie z nimi pod koniec ich cyklu życia. Obliczyła, że samo KEEP laptopów przez sześć lat zamiast trzech mogłoby pozwolić miastu ograniczyć emisję CO2 w ilości odpowiadającej ogrzewaniu i zasilaniu wszystkich budynków miejskich w mieście przez cały rok. Zmniejszyłoby to również ilość odpadów w stopniu odpowiadającym ilości wytwarzanej rocznie przez 3 000 gospodarstw domowych.
Czy ktoś sprzeciwił się tym zmianom?
– Działy IT były nastawione pozytywnie – obawiały się częściowo zmiany swoich przyzwyczajeń, ale przede wszystkim potencjalnych kosztów. Uważały, że zrównoważony rozwój będzie drogi i że nikt nie będzie zainteresowany kupnem naszego starego sprzętu, mimo że miał on zaledwie trzy lata. Sporządziły również kalkulacje pokazujące, że trzymanie laptopa dłużej niż trzy do czterech lat byłoby zbyt kosztowne ze względu na godziny pracy personelu potrzebne na modernizację i serwisowanie po wygaśnięciu gwarancji. –
Birgitte wyjaśnia, że korzyści finansowe będą w przyszłości jeszcze większe, ponieważ niedawno wycofano dawną politykę gminy polegającą na grawerowaniu jej logo na wszystkich laptopach. Oznaczenie zostanie zastąpione zdejmowanymi naklejkami i znakowaniem DNA. Decyzja ta pozwoli zaoszczędzić pieniądze, ponieważ grawerowanie jest kosztowne, oraz wygeneruje większe przychody, ponieważ wzrośnie wartość używanych komputerów na rynku wtórnym. I oczywiście więcej komputerów zyska drugie życie.
Dzisiaj wszystkie siedem działów IT ma umowę z firmą zajmującą się naprawą i odsprzedażą, która dba o ich zużyte produkty IT. Kolejnym krokiem będzie optymalizacja umowy tak, aby uwzględniała jeszcze lepsze rozwiązania w zakresie zrównoważonego rozwoju i obiegu zamkniętego, takie jak specyfikacje określające, ile laptopów i telefonów komórkowych zostanie ponownie użytych, naprawionych, wykorzystanych jako części zamienne lub poddanych recyklingowi materiałowemu.
Chcieliby również uwzględnić wymagania dotyczące transportu i pakowania, aby zminimalizować zużycie surowców pierwotnych oraz emisję CO2.
Jak byś opisał ten rozwój?
– Zdecydowanie wiele się wydarzyło. Pozyskanie ludzi było pierwszym krokiem i ciekawą podróżą. Zaangażowanie personelu i kierownictwa IT jest teraz naprawdę duże i widzę, że jest wiele łatwo dostępnych możliwości, które można wykorzystać. Musimy po prostu zacząć działać. –
