De stad Aalborg was in 2016 een pionier op het gebied van circulaire aanbestedingen in Denemarken met een project rond schoolmeubilair. Het was de eerste volledig circulaire aanbesteding in het land en trok veel aandacht. Twee jaar geleden breidde de gemeente haar focus op circulariteit uit naar IT-producten.

“Toen we voor het eerst met de IT-afdelingen in gesprek gingen, zeiden ze dat hun enige doel was om IT-apparatuur voor de medewerkers aan te schaffen, zodat die hun werk konden doen. Ze gebruiken 2,5 procent van het totale inkoopbudget en hadden duurzaamheid niet in hun eisen opgenomen”, zegt Birgitte Krebs Schleemann, projectmanager voor duurzame inkoop bij de gemeente Aalborg.

Ze zet zich in om circulaire inkooppraktijken bij de gemeente te implementeren en heeft samengewerkt met IT-medewerkers en het management om circulaire en duurzame elementen in processen en dagelijkse gewoontes te integreren.

De stad Aalborg telt zeven verschillende politieke afdelingen — die allemaal hun eigen IT-afdeling hebben. Dit maakte het veranderingsproces omvangrijker en complexer. De eerste stap die Birgitte zette, was het interviewen van alle IT-teams van de gemeente om inzicht te krijgen in hun dagelijkse werkzaamheden en prioriteiten.

“Ik heb de zeven afdelingen bezocht en daar een reeks vragen gesteld. Hoe kopen ze apparatuur aan? Hoe vaak worden laptops vervangen? Repareren ze producten en hoe gaan ze om met producten die niemand meer gebruikt?”

“Ze hadden het hier nog nooit eerder over gehad. Het was een compleet nieuwe wereld voor hen. In eerste instantie dacht ik dat de zeven afdelingen heel verschillend waren, maar toen besefte ik dat ze allemaal hetzelfde nodig hadden. Het is wel een langdurig proces geweest, omdat elke afdeling dit op zijn eigen manier wilde aanpakken.”

Birgitte kwam erachter dat laptops vaak al na drie tot vier jaar werden weggegooid. IT-afdelingen zagen geen waarde in afgedankte IT-producten; ze wilden alleen maar hulp om ze kwijt te raken.

“Toen ze eenmaal beseften dat ze wat geld konden terugkrijgen voor onze gebruikte apparatuur, was dat argument van de baan.”

Slechts drie van de zeven afdelingen hadden overeenkomsten gesloten met partijen die gebruikte apparatuur zouden overnemen — en daar kregen ze maar heel weinig geld voor terug.

Ook slecht geformuleerde overeenkomsten stonden circulariteit in de weg. Volgens een overeenkomst met een leverancier kreeg de stad Aalborg korting op nieuwe aankopen als de oude apparatuur werd vernietigd. Bovendien ontdekte ze dat een van de grootste obstakels voor de doorverkoop van IT-producten een oud beleid was waarin stond dat het logo van de stad op alle laptops moest worden gegraveerd.

Dit was een politieke beslissing uit een tijd waarin computers nog buitengewoon duur waren en er nog geen sprake was van discussies over duurzaamheid en circulariteit. Door deze factoren waren hergebruik en doorverkoop vrijwel onmogelijk. In plaats daarvan werd het overgrote deel van de nog volledig functionerende computers en telefoons omgezet in e-afval.

Toen deze bevindingen eenmaal bekend waren, ging Birgitte op zoek naar manieren om duurzamere werkwijzen in te voeren, niet in de laatste plaats wat betreft de levensduur van producten en de afhandeling aan het einde van de levensduur. Ze berekende dat de stad, simpelweg door laptops zes jaar in plaats van drie jaar te gebruiken, de CO₂-uitstoot zou kunnen verminderen met een hoeveelheid die gelijkstaat aan de verwarming en stroomvoorziening van alle gemeentelijke gebouwen in de stad gedurende een heel jaar. Dit zou ook leiden tot een vermindering van afval die gelijkstaat aan de jaarlijkse afvalproductie van 3.000 huishoudens.

Heeft iemand bezwaar gemaakt tegen deze wijzigingen?

“De IT-afdelingen stonden er positief tegenover — waar ze bang voor waren, was deels dat ze hun gewoontes zouden moeten aanpassen, maar vooral de mogelijke kosten. Ze dachten dat duurzaamheid duur zou zijn en dat niemand geïnteresseerd zou zijn in de aankoop van onze oude apparatuur, ook al was die pas drie jaar oud. Ze hadden ook berekeningen gemaakt waaruit bleek dat het te duur zou zijn om een laptop langer dan drie tot vier jaar te houden, vanwege de personeelsuren die nodig zouden zijn voor upgrades en onderhoud zodra de garantie was verlopen.”

Birgitte legt uit dat de financiële voordelen in de toekomst nog groter zullen zijn, omdat het vroegere beleid van de gemeente om haar logo op alle laptops te graveren onlangs is teruggedraaid. De markering wordt vervangen door verwijderbare stickers en DNA-etikettering. Dit besluit levert een besparing op – want graveren is duur – en zorgt voor meer inkomsten, aangezien de waarde van gebruikte computers op de tweedehandsmarkt zal stijgen. En natuurlijk krijgen nu meer computers een tweede leven.

Op dit moment hebben alle zeven IT-afdelingen een overeenkomst met een reparatie- en doorverkoopbedrijf dat hun gebruikte IT-producten verwerkt. De volgende stap is het optimaliseren van de overeenkomst, zodat deze nog betere oplossingen voor duurzaamheid en circulariteit omvat, zoals specificaties over hoeveel laptops en mobiele telefoons zullen worden hergebruikt, gerepareerd, als reserveonderdelen gebruikt of voor materiaalrecycling.

Ze willen ook eisen opnemen met betrekking tot transport en verpakking om het gebruik van nieuwe grondstoffen en de CO₂-uitstoot tot een minimum te beperken.

Hoe zou je deze ontwikkeling omschrijven?

“Er is zeker veel gebeurd. Mensen aan boord krijgen was de eerste stap en een interessante reis. De betrokkenheid onder het IT-personeel en het management is nu echt geweldig, en ik zie dat er veel ‘laaghangend fruit’ klaar ligt om geplukt te worden. We moeten gewoon aan de slag.”