Holandia dąży do rozwinięcia gospodarki o obiegu zamkniętym do 2050 roku. To mały kraj, silnie uzależniony od importu, który aby zrealizować ten cel, musi współpracować z innymi. Joan Prummel, doradca ds. gospodarki o obiegu zamkniętym w holenderskiej instytucji Rijkswaterstaat, spotyka się z organizacjami z całego świata, aby pomóc im wdrażać praktyki zamówień o obiegu zamkniętym.

Dlaczego rząd Holandii kładzie tak duży nacisk na gospodarkę obiegu zamkniętego?

„Gospodarka o obiegu zamkniętym nie jest celem samym w sobie, lecz środkiem do osiągnięcia celu. Naszym zdaniem gospodarka o obiegu zamkniętym to podejście systemowe, które pozwala realizować i wspierać różne kwestie. Pomyśl o zasobach, ale także o emisji dwutlenku węgla, tworzeniu miejsc pracy, zanieczyszczeniu, zużyciu gruntów i wody oraz warunkach społecznych. Jako system gospodarka o obiegu zamkniętym przyczyni się do realizacji wielu Celów Zrównoważonego
Rozwoju (SDG) ONZ, co do których wszyscy się zgodziliśmy. To nie jest „magiczne rozwiązanie”, ale postrzegamy to jako najlepszą drogę do zrównoważonego, społecznego, zdrowego i dostatniego społeczeństwa”.

„Jesteśmy bardzo małym krajem, uzależnionym od importu i eksportu, więc jeśli chcemy wdrożyć gospodarkę o obiegu zamkniętym, musimy zadbać o to, aby otaczające nas kraje również były oparte na obiegu zamkniętym. Musimy importować produkty o obiegu zamkniętym i eksportować je na rynki o obiegu zamkniętym. Około dziesięć
lat temu powiązaliśmy gospodarkę obiegu zamkniętego z zamówieniami. »Produkcja« rządowa to głównie przepisy, dotacje i polityka, ale nasze własne zachowanie jest bardzo ściśle związane z kupowanymi przez nas produktami. Aby wpłynąć na wydajność zasobów i zarządzanie nimi, musimy ingerować w rynek, wykorzystując zamówienia jako dźwignię”.

Co jest najważniejszym kluczem do sukcesu w zamówieniach o obiegu zamkniętym?

„Powiedziałbym, że współpraca. Jeśli głównym celem jest ustanowienie gospodarki o obiegu zamkniętym, nie da się zamknąć obiegu w pojedynkę. Aby doprowadzić sprawy do końca, musisz nawiązać współpracę z zainteresowanymi stronami w całym cyklu życia. Nie ma na przykład sensu zmuszać branży recyklingowej do pozyskiwania wielu materiałów z produktów, jeśli nikt nie wykorzystuje tych materiałów w nowych produktach. Nie ma też sensu projektować produktów w oparciu o obieg zamknięty, jeśli nikt ich nie kupuje i nie używa”.

„Współpraca wewnętrzna jest również kluczowa. Potrzebujesz zaangażowania w projektowanie, recykling i z pewnością również w zamówienia. Zamówienia same w sobie są procesem ułatwiającym, inicjowanym przez klientów w organizacji. To osoby, które są w stanie promować zrównoważony rozwój i obieg zamknięty oraz dać procesowi zamówień przestrzeń do współpracy z rynkami i znajdowania najlepszych rozwiązań. Zarządzanie kontraktami jest również kluczowe. Duża część praktyk w obiegu zamkniętym ma miejsce po zakupie produktu. Czy produkt zostanie naprawiony i poddany recyklingowi
pod koniec jego życia?

„Aby doprowadzić sprawy do końca, musisz nawiązać współpracę z zainteresowanymi stronami w całym cyklu życia”.

„Dołączaj do sieci i ucz się od innych krajów. Takie jest w zasadzie nasze podejście i powód, dla którego jesteśmy tu, gdzie jesteśmy. Od samego początku angażowaliśmy innych i zachęcaliśmy ich do eksperymentowania. W 2013 roku utworzyliśmy program Green Deal for Circular Procurement, czyli sieć edukacyjną z 50 uczestnikami, którzy zobowiązali się do dwóch rzeczy: po pierwsze, do eksperymentowania z
zamówieniami o obiegu zamkniętym; a po drugie, do dzielenia się wszelkimi zdobytymi lekcjami. Razem tworzymy mnóstwo nowych spostrzeżeń i wiedzy”.

Czy produkty IT są uwzględnione w Twoich działaniach związanych z obiegiem zamkniętym?

„Komputery, monitory i telefony stanowią ogromną część tego, czego używamy w naszej codziennej pracy, więc były uwzględniane od samego początku. W tym sektorze wykorzystuje się wiele materiałów krytycznych, więc wszystko, co uda Ci się osiągnąć, przyniesie dodatkowe korzyści, ponieważ dotyczyć będzie nie tylko zamkniętego obiegu produktów i materiałów, ale także zamkniętego obiegu materiałów krytycznych”.

„Jednak na tym globalnym rynku trudno jest wywrzeć wpływ. Zaczęliśmy od przyjrzenia się końcowemu etapowi użytkowania. Kiedy kupujemy na przykład komputery, zazwyczaj używamy ich przez trzy do pięciu lat, zanim je wymienimy. Stare urządzenia są nadal wystarczająco dobre do innych celów, na przykład dla szkół lub klubów sportowych. Zaczęliśmy więc zastanawiać się nad zmianą naszych własnych procesów, aby to umożliwić, skupiając się na przedłużeniu okresu użytkowania i ponownym wykorzystaniu”.

Jaka byłaby Twoja rada dla organizacji, która chce rozpocząć przygodę z zamówieniami produktów IT o obiegu zamkniętym?

„Ogólnie rzecz biorąc, radzę zdobyć jak najwięcej informacji, które są już dostępne w Internecie. Zacznij tam, gdzie widzisz pierwsze łatwe do osiągnięcia korzyści. Nawet jeśli korzyść nie jest wielka, to, czego się nauczysz, jest ważne. Po prostu zacznij od czegoś i staraj się to ulepszać. Kieruj się zdrowym rozsądkiem – jest wiele kroków, które można podjąć dość łatwo. Dlaczego na przykład miałbyś automatycznie potrzebować nowego sprzętu? Możesz poprosić o produkty zawierające więcej komponentów poddanych ponownemu użyciu. Możesz wymagać, aby produkty można było rozebrać na części i oddać do bezpiecznego recyklingu. Nie jest wcale tak trudno zacząć coś zmieniać”.

„Jeśli masz ambicję wdrażania obiegu zamkniętego, powinieneś udać się do łańcucha dostaw, wyjaśnić swoje cele i sprawdzić, co dostawcy są w stanie zrobić. Bardzo łatwo jest stawiać zbyt duże wymagania, ale jeśli Twoi dostawcy nie są na to gotowi, nic się nie wydarzy. Z kolei jeśli Twoje cele są zbyt niskie, nie zachęcasz ich do innowacji. Musisz więc wiedzieć, na jakim etapie się znajdują”.

Czy z perspektywy obiegu zamkniętego leasing produktów IT jest lepszy niż ich zakup?

„Sam w sobie leasing nie ma nic wspólnego z obiegiem zamkniętym – to po prostu konstrukcja finansowa. Może jednak umożliwić dostawcom wprowadzanie rozwiązań z zakresu obiegu zamkniętego, ponieważ zachowują oni własność produktu. Jeśli uwzględnisz w umowie postępowanie z produktem po zakończeniu jego cyklu życia, leasing jest obiecującym rozwiązaniem, ponieważ w umowie leasingu produkty zawsze wracają do dostawcy. Jeśli nie dodasz żadnych wymagań dotyczących tego, co dzieje się po zakończeniu cyklu życia, leasing jest tak samo dobry lub zły jak każda inna umowa”.

Jakie korzyści, Twoim zdaniem, gospodarka obiegu zamkniętego przynosi organizacjom dokonującym zakupów?

„System gospodarki o obiegu zamkniętym realizuje szereg z 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG). Chodzi nie tylko o odpowiedzialną produkcję i konsumpcję, ale także o emisję dwutlenku węgla, zanieczyszczenia, wykorzystanie gruntów i wody, inteligentne miasta, innowacje oraz miejsca pracy i edukację”.

„Najczęściej prowadzi to również do korzyści finansowych. Prosta zasada polegająca na uzyskaniu wartości rezydualnej produktów pod koniec ich użytkowania oznacza, że odzyskujesz trochę pieniędzy, a także tworzysz miejsca pracy. Co więcej, możesz wpływać na to, gdzie powstaną nowe miejsca pracy. To z pewnością wielka bezpośrednia korzyść dla sektora publicznego – mniej osób pobierających zasiłki dla bezrobotnych zmniejsza wydatki publiczne”.

„Wiele organizacji ma wdrożone polityki mające na celu zmniejszenie śladu węglowego. Budżet i wysiłek przeznaczone na gospodarkę obiegu zamkniętego przyniosą również korzyści w postaci redukcji emisji węgla. Oznacza to, że przy tej samej inwestycji osiągniesz lepsze wyniki w realizacji celów dotyczących emisji dwutlenku węgla (lub możesz wydać mniej, aby osiągnąć swoje cele). Moim zdaniem zostanie Ci więcej środków na udoskonalenia lub na inne obszary. Istnieje więc wiele bezpośrednich i pośrednich korzyści płynących z gospodarki obiegu zamkniętego.

„I wreszcie, co nie mniej ważne, zarówno dla organizacji publicznych, jak i prywatnych, zamówienia o charakterze obiegu zamkniętego dodają wartości do reputacji i wiarygodności. Jeśli chcesz pozycjonować się jako organizacja zrównoważona, musisz być w stanie odpowiedzieć na pytanie „co sam robisz?”. Odpowiedź tkwi w zamówieniach. Nawet jeśli masz do sprzedania przyzwoity produkt w obiegu zamkniętym, to nie wystarczy. Brak stosowania zasad gospodarki obiegu zamkniętego w organizacji będzie ogromną barierą w ubieganiu się o pozycję podmiotu zrównoważonego. Zostanie to uznane za zwykłe mydlenie oczu”.