Circulaire oplossingen helpen ons bij het aanpakken van veel van de hedendaagse duurzaamheidsproblemen, zoals klimaatverandering, de uitputting van schaarse natuurlijke hulpbronnen en de vernietiging van natuurlijke habitats. Een tekortkoming in de huidige circulaire agenda is echter dat er te weinig focus is op sociale kwesties.

Dit is vanuit menselijk oogpunt jammer, maar het verkleint ook onze kansen op een succesvolle circulaire transitie. Mensen- en werknemersrechten kunnen namelijk worden ingezet als hefboom om het veranderingstempo te versnellen. Door een stop te zetten op de exploitatie van mensen in de toeleveringsketen van IT-producten, kunnen we sneller toewerken naar een productie en consumptie van IT-producten die werkelijk duurzaam is.

Stephen Fuller
Artikel door:
Stephen Fuller

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in het boek Sustainable IT Playbook for Technology Leaders, geschreven door Niklas Sundberg.

Meer informatie over het boek is hier te vinden.

Vandaag de dag worden IT-producten op een voornamelijk lineaire manier geproduceerd en gebruikt. We halen onbewerkte natuurlijke hulpbronnen uit de grond en maken daar producten van, die we vervolgens weggooien zodra we ze hebben gebruikt — vaak na een relatief korte tijd. De producten worden dan vervangen door andere, die op precies dezelfde manier zijn gemaakt. Het is algemeen bekend dat de korte levensduur die we IT-producten momenteel geven, leidt tot een aantal duurzaamheidsproblemen die dringend moeten worden aangepakt, zoals grote uitstoot van broeikasgassen, overconsumptie van schaarse natuurlijke hulpbronnen en enorme hoeveelheden giftig e-waste. Daarnaast zorgen producten met een korte levensduur voor grote schommelingen in de vraag, waardoor de productie vaak op het laatste moment moet worden opgeschroefd. Deze frequente productiepieken worden opgevangen doordat werknemers akkoord gaan met buitensporige overuren, grotendeels omdat het minimumloon dat ze krijgen niet genoeg inkomen oplevert om hun levensonderhoud te bekostigen.

Lage prijzen hebben een hoge prijs

Een reden waarom IT-producten te vroeg worden weggegooid, is dat ze relatief goedkoop te koop zijn — we betalen lang niet de volledige prijs als de waarde van natuurlijke hulpbronnen en menselijk welzijn wordt meegerekend. Duizenden mensen zijn betrokken bij de productie van computers en telefoons, van de mijnwerkers die de mineralen opgraven die in elektronische componenten worden gebruikt tot aan de werknemers in de eindassemblagefabriek. In vergelijking met andere producttoeleveringsketens, zoals textiel, overtreft de complexe toeleveringsketen van de IT-industrie alle andere en zou dit producten eigenlijk erg duur moeten maken om te produceren en te kopen.

Dit is echter niet het geval, en een belangrijke reden hiervoor is dat de toeleveringsketen van IT-producten een hoge concentratie goedkope arbeid kent. Veel van de productie van IT-producten vindt plaats in goedkope landen met lage lonen, waar werknemers vaak minder beschermd zijn en het werk minder gereguleerd is dan in meer ontwikkelde landen. Het is bekend dat lokale overheden mensenrechten en gevestigde arbeidswetten negeren om bedrijfsinvesteringen te stimuleren. Lonen worden laag gehouden, arbeidsomstandigheden zijn soms slecht en de schending van arbeidsrechten en sociale voorzieningen wordt getolereerd. Bovendien is de toeleveringsketen complex en geografisch verspreid, wat de controle ervan bemoeilijkt. Een computer of telefoon bevat grondstoffen en componenten van honderden leveranciers die vaak over de hele wereld verspreid zijn, en met zoveel betrokken partijen zijn risico's op het gebied van mensenrechten lastig te beheersen.

Werknemersrechten helpen de circulaire transitie te versnellen

Om IT-producten op een verantwoorde manier te kopen en te beheren, moet u rekening houden met een aantal factoren: ecologisch, sociaal en circulair. Al deze kwesties zijn met elkaar verbonden; sterker nog, het eerlijk behandelen van werknemers in de IT-industrie kan helpen om de transitie naar de circulaire economie te versnellen. In gesprekken met fabrikanten van IT-producten heb ik het management van fabrieken vaak horen zeggen dat investeren in sociale verbeteringen leidt tot stijgende productiekosten en dalende inkomsten. Dat is niet verwonderlijk: werknemers een leefbaar loon en sociale voorzieningen bieden, verhoogt uiteraard de productiekosten. Het is echter de enige redelijke weg voorwaarts, en los van het feit dat het respecteren van de rechten van werknemers een veiligere en gezondere werkomgeving bevordert, maakt het de circulaire neem-maak-gebruik-hergebruik-economie ook des te haalbaarder.

Hogere productiekosten betekenen hogere aankoopprijzen, en dat is de allerbelangrijkste stimulans om de innovatie en ontwikkeling aan te jagen van producten die langer meegaan en die gebruikers willen behouden, onderhouden en repareren in plaats van weggooien en vervangen. Duurdere IT-apparaten vormen tevens een stimulans voor IT-merken om meer ruimte te bieden aan circulaire bedrijfsmodellen, zoals product-as-a-service-oplossingen waarbij het IT-merk eigenaar blijft van het product en de gebruiker betaalt voor de functie en waarde die het gedurende een bepaalde periode kan bieden. Op deze manier zijn inkomsten niet uitsluitend gekoppeld aan het verkopen van zoveel mogelijk producten. In plaats daarvan wordt het commercieel interessant om duurzame IT-apparaten te produceren die ontworpen zijn voor een lang leven, die gerepareerd en geüpgraded kunnen worden, zodat elk product zo lang als technisch mogelijk is kan worden geleased. Dit is uiteraard een droomscenario voor iedereen die een circulaire economie wil realiseren.

De vraag van inkopers zet het proces in gang

Er zal niet genoeg vooruitgang worden geboekt zonder dat er eisen worden gesteld aan degenen met macht en invloed. Lokale overheden in de productielanden doen veel te weinig om hun mensenrechten en arbeidswetten te handhaven, wat betekent dat de verantwoordelijkheid bij fabrikanten en merkeigenaren ligt om verantwoordelijkheid te nemen voor hun toeleveringsketens en ervoor te zorgen dat werknemers eerlijk worden behandeld en de rechten krijgen waar ze recht op hebben.

Nu ik al 25 jaar werkzaam ben op het gebied van duurzaamheid in de IT-industrie, weet ik dat financiële prikkels cruciaal zijn om merkeigenaren en fabrieksmanagement ertoe te zetten prioriteit te geven aan het welzijn van werknemers en onze planeet boven economische voordelen op de korte termijn. In gesprekken met IT-merken heb ik weleens gevraagd wat volgens hen nodig is om de overstap naar duurzamere praktijken te versnellen. Het antwoord is bijna altijd: 'de vraag vanuit kopers'.

Door duidelijke, scherpe eisen te stellen, kunnen inkooporganisaties de sector in een duurzame richting sturen. Criteria moeten relevant en up-to-date zijn en verder gaan dan wetgeving. Om verandering te stimuleren en het risico op greenwashing te verkleinen, moet de naleving van alle criteria worden geverifieerd door onafhankelijke experts. Wanneer er een niet-naleving wordt geconstateerd, moet er een corrigerend actieplan worden opgesteld en binnen een vastgesteld tijdsbestek worden geïmplementeerd. Regelmatige controle is eveneens belangrijk om ervoor te zorgen dat slechte praktijken niet terugkeren.

Het produceren van een duurzaam product draait niet alleen om welk product de meeste gerecyclede inhoud bevat of het gemakkelijkst te repareren is. Het is de hele levenscyclus van het product die ons vertelt of het werkelijk duurzaam is. Hoe het wordt gemaakt, gebruikt en behandeld aan het einde van de bruikbare levensduur. Door sociale overwegingen binnen deze keten de circulaire ontwikkeling te laten aansturen, kunnen we oplossingen creëren die op de lange termijn zowel mens als milieu ten goede komen. Als we bereid zijn de werkelijke ecologische en sociale kosten van ons IT-gebruik te betalen, kan de circulaire transitie worden volbracht op een manier die voor iedereen voordelig is.

Stephen Fuller

Stephen Fuller leidt de ontwikkeling van criteria voor de toeleveringsketen en het chemisch beheer voor TCO Certified. Hij is de bedenker van de baanbrekende openbare accepted substance list voor veiligere chemicaliën die de industrie dwingt om zeer giftige stoffen te vervangen door onafhankelijk beoordeelde veiligere alternatieven. Stephen ontwikkelde ook de eerste sociale criteria in een certificering voor IT-producten, waarmee de scope van TCO Certified werd getransformeerd van strikt ecologisch naar ook het dekken van sociale duurzaamheid in de toeleveringsketen.