Overheidsopdrachten vormen een belangrijk instrument om de milieu- en klimaatdoelstellingen in de EU te verwezenlijken. Helaas gaan veel kansen verloren wanneer er geen bindende milieucriteria worden vastgesteld. Onafhankelijke duurzaamheidskeurmerken bieden hiervoor een oplossing, maar er is een duidelijker beleid nodig om ervoor te zorgen dat deze in alle landen bij overheidsopdrachten kunnen worden gebruikt. De EU kan beter!
Elk jaar geven overheidsinstanties in de EU ongeveer 2 biljoen euro uit aan de aankoop van diensten, bouwwerkzaamheden en goederen. IT-producten, een categorie die verband houdt met een aantal duurzaamheidskwesties, vormen een aanzienlijk deel van dit bedrag. Wereldwijd wordt jaarlijks meer dan vijftig miljoen ton e-afval geproduceerd, wat overeenkomt met het gewicht van bijna 4.500 Eiffeltorens. Een groot deel hiervan belandt op stortplaatsen, wat leidt tot vervuiling, risico’s voor de menselijke gezondheid en het verlies van waardevolle, eindige hulpbronnen. De koopkracht van overheidsopdrachten is groot en het vermogen ervan om diverse sectoren in een duurzame richting te sturen, mag niet worden onderschat.
Het is echter niet eenvoudig om duurzaamheidscriteria vast te stellen bij aanbestedingen, en dit geldt met name voor IT-producten. De criteria moeten voortdurend worden bijgewerkt en aangescherpt om gelijke tred te houden met nieuwe duurzaamheidsuitdagingen en technische ontwikkelingen. Bovendien zijn er aanzienlijke middelen en een hoog niveau van expertise nodig om de naleving van de criteria te controleren, zowel in het begin als op de lange termijn. Hier kunnen onafhankelijke milieukeurmerken en duurzaamheidscertificeringen een rol spelen. Maar de huidige EU-richtlijn voor overheidsopdrachten maakt het voor inkooporganisaties moeilijk om ten volle te profiteren van de duurzaamheidscriteria in een duurzaamheidslabel en van de daarin opgenomen voortdurende, onafhankelijke controle op de naleving van die criteria.
Het probleem met de huidige richtlijn is dat deze te veel ruimte laat voor interpretatie, wat ertoe leidt dat autoriteiten in verschillende landen uiteenlopende opvattingen hebben over wat wel en niet mogelijk is. Als het Europees Parlement openbare aanbestedingen daadwerkelijk wil inzetten als instrument ter bevordering van duurzame ontwikkeling, moet de interpretatieruimte worden beperkt en moet de bedoeling worden verduidelijkt, zodat het gebruik van onafhankelijke duurzaamheidskeurmerken bij aanbestedingen in de hele EU wordt vergemakkelijkt.
De EU-richtlijn moet worden verduidelijkt, zodat meer landen het voorbeeld van Denemarken volgen. In de Deense aanbestedingsstrategie staat dat alle producten die onder onafhankelijke duurzaamheidskeurmerken vallen, moeten worden aangekocht op basis van een van deze keurmerken of op basis van gelijkwaardige duurzaamheidscriteria. Ook moet voortdurende, onafhankelijke controle en follow-up van de criteria verplicht worden gesteld.
Van overheden en gemeenten kan niet worden verwacht dat zij zelf criteria voor duurzaamheid op het gebied van autorijden opstellen. Het controleren of aan de vastgestelde criteria wordt voldaan, is een nog grotere uitdaging. Deze taak is zelfs voor organisaties met deskundige kennis van elke productcategorie een enorme opgave. Bovendien kunnen organisaties, wanneer zij zich achter dezelfde duurzaamheidscriteria en controlemethoden scharen, de sector effectiever in een duurzame richting sturen.
Zo besteden wij bij TCO Development, de organisatie achter het duurzaamheidscertificaat TCO Certified, jaarlijks meer dan 10.000 uur aan de ontwikkeling van criteria, en dat betreft alleen de IT-gerelateerde productcategorieën. Daarnaast besteden onafhankelijke controle-instanties elk jaar meer dan 20.000 uur aan het testen van producten en het controleren van de toeleveringsketen, om te waarborgen dat aan alle criteria op TCO Certified wordt voldaan.
Het Europees Parlement moet het voor landen gemakkelijker maken om de strategie van Denemarken over te nemen. Het moet de publieke sector duidelijker aansturen om bij aanbestedingen gebruik te maken van onafhankelijke duurzaamheidslabels, zodat milieu- en klimaatdoelstellingen efficiënter worden bereikt, de uitstoot van broeikasgassen wordt teruggedrongen, elektronisch afval tot een minimum wordt beperkt en de waarde van hun IT-investeringen wordt gemaximaliseerd. De EU kan beter!
Sören is CEO bij TCO Development en naast zijn interesse in duurzamere IT-producten (wie had dat gedacht?) houdt hij van langlaufen, fietsen in de bergen en kajakken op zee.
