“Notebooks moeten een eerste levensduur hebben van minstens zes jaar”

Siddharth Prakash is senior onderzoeker bij het Oeko-Institut in Duitsland, met een specialisatie in beleid en instrumenten voor duurzame consumptie en productie. Hij heeft verschillende rapporten gepubliceerd over IT en duurzame consumptie, en heeft zijn expertise ingezet bij de ontwikkeling van criteria voor vele Type 1-ecolabels wereldwijd, zoals de Duitse Blue Angel, het EU-ecolabel en het Green Label van Thailand. Daarnaast werkt hij aan beleid en uitvoering op het gebied van ecologisch openbaar aanbesteden, met name in Zuidoost-Azië.

Viktor Wennström is momenteel druk bezig met het ontwikkelen van criteria voor de volgende generatie van TCO Certified die in 2021 wordt gelanceerd. Hij is ook verantwoordelijk voor de kwaliteitsborging van de verificatiesystemen van de certificering en zorgt ervoor dat testmethoden en beoordelingen nauwkeurig en vergelijkbaar zijn. Hier praat hij met Siddharth Prakash over de toekomst van duurzame IT-producten.

Viktor: Siddharth, je bent al meer dan 20 jaar betrokken bij duurzaamheid en IT. Hoe komt het dat dit de focus van je carrière is geworden?

Siddharth: Ik denk dat de aardetop in Rio in 1992 een keerpunt voor mij was. Ik was toen 14 jaar oud en werd overrompeld door de omvang van de milieuschade die plaatsvond. Een paar jaar later nam ik de beslissing om milieubescherming te studeren aan de universiteit. Sindsdien werk ik al 12 jaar bij het Oeko-Institut, waar ik beleidsmakers, bedrijven en consumenten- en milieuorganisaties wereldwijd adviseren geef. Tijdens mijn werk in het kader van de Europese ecodesign-richtlijn kreeg ik diep inzicht in de milieu-impact van IT-producten.

Viktor: Wat zou je zeggen dat momenteel de meest urgente duurzaamheidsvraagstukken zijn als het gaat om IT-producten?

Siddharth: Dat is de extreem korte gebruiksduur van onze IT-producten. Het grootste deel van de milieu-impact van IT-producten, inclusief de uitstoot van broeikasgassen, vindt plaats in de productiefase. Als je de levenscyclus van een IT-product analyseert, zie je dat een meerderheid van de broeikasgasemissies zogeheten scope 3-emissies zijn, wat betekent dat ze worden uitgestoten in de toeleveringsketen. Naarmate IT-producten energiezuiniger worden, mede dankzij het wettelijke kader van de EU-ecodesignrichtlijn, heeft de productie een veel grotere impact dan de gebruiksfase. Andere aspecten zijn het verbruik van grondstoffen, gevaarlijke materialen en e-waste. Dit zijn grote problemen. Ik heb veel gewerkt met de informele sector in Afrika en Azië rondom e-wasteproblemen en ik heb gezien met wat voor problemen zij te kampen hebben op het gebied van recycling en afvoer van IT-apparatuur. Wanneer bijvoorbeeld kabels met gebromeerde vlamvertragers worden verbrand om koper terug te winnen, komen er uiterst schadelijke dioxines en furanen vrij.

Viktor: Wat moet er gebeuren om de IT-industrie circulairder en duurzamer te maken?

Siddharth: We moeten ons meer richten op de ontwerpm- en productiefase. In een circulaire economie wil je duurzame producten die zoveel mogelijk gerepareerd en hergebruikt kunnen worden. Je hebt componenten van hoge kwaliteit nodig en een modulair ontwerp waarbij de batterij en andere onderdelen kunnen worden verwijderd zonder het product te vernietigen.

Je moet ook bewust omgaan met materiaalkeuzes. Door bijvoorbeeld de verscheidenheid aan kunststoftypen in een product te beperken, bepaalde coatings op kunststoffen te vermijden en te vermijden dat er toxische stoffen in materialen worden verwerkt, kunnen de recyclingspercentages omhoog.

Viktor: Wat mij opvalt, is dat de kennis er is, en in veel gevallen ook de methoden om verbeteringen aan te brengen. Hoe kunnen we de verandering versnellen?

Siddharth: Ik denk dat een belangrijke sleutel de marktvraag is. Gezien de omvang van hun investeringsvolumes is de koopkracht van openbare inkopers aanzienlijk. Ik denk dat hun invloed ligt in het vragen aan fabrikanten en dienstverleners om producten aan te bieden die repareerbaar en herbruikbaar zijn, en die een minimale kwaliteit en een minimale levensduur hebben.

Viktor: Wat is jouw visie op ecolabels en duurzaamheidscertificeringen en welke rol kunnen zij spelen in de ontwikkeling van duurzaamheid?

Siddharth: Als je ecolabels combineert met openbare aanbestedingen, kun je de industrie echt in de juiste richting duwen. De Europese aanbestedingsrichtlijnen (2004/18/EG en Richtlijn 2004/17/EG) staan toe dat ecolabels worden gebruikt als bron van milieucriteria voor specificaties, als vorm van verificatie en in de gunningsfase. In technische specificaties kun je dus bijvoorbeeld vragen dat alle notebooks voldoen aan de duurzaamheidscriteria in TCO Certified voor notebooks, of specificeren dat producten die TCO Certified voor notebooks dragen, geacht worden te voldoen aan de eisen. Uiteraard moeten ook alle andere geschikte en betrouwbare bewijsmiddelen worden geaccepteerd.

Ecolabels spelen een sleutelrol door aan te tonen dat het mogelijk is om bepaalde standaarden te bereiken en beleidsmakers indicatoren te geven over hoe ze die waarden over een langere periode kunnen nastreven, bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van verplichte minimumnormen. De criteria van ecolabels worden niet zomaar bedacht — ze zijn gebaseerd op de levenscyclusbenadering en analyse van technologie en de markt. Dit betekent dat ze het potentieel tonen van de best beschikbare technologieën op de markt. Het marktaandeel dat deze producten hebben is misschien niet erg groot, maar toch hebben ecolabels deze aanpak om de markt richting ambitieuzere doelen te duwen.

Maar ook hier geldt weer dat ecolabels op zichzelf geen ingrijpende transformatie teweeg zouden kunnen brengen, maar wanneer ze door openbare inkopers worden gebruikt, kunnen ze een aanzienlijke impact hebben.

Viktor: Tot slot, hoe lang vind je het in een circulaire wereld redelijk dat een notebook meegaat?

Siddharth: Een minimum eerste gebruik van zes jaar is absoluut mogelijk vanuit het perspectief van de huidige stand van de techniek. Daarna moeten ze professioneel worden opgeknapt en worden ingezet voor tweedekansgebruik. Bij de aanschaf van nieuwe apparatuur moet je altijd inschatten of de apparatuur in de komende jaren nog aan je prestatie-eisen zal voldoen. Anders zul je het product uiteindelijk vervangen voordat het zijn technische levensduur heeft bereikt. Om een langer gebruik te verzekeren, kun je ook een minimale garantietijd van je leverancier eisen, bijvoorbeeld van drie jaar. De garantie moet reparatie en vervanging dekken, maar ook reconditionering op locatie binnen één tot twee werkdagen, en batterijen. Als je daarnaast strikte eisen stelt aan de kwaliteit en duurzaamheid van mobiele apparaten, inclusief batterijen, helpt dit ervoor te zorgen dat gekochte producten van hoge kwaliteit zijn.