Co trzeba zrobić, aby przejść od kultury jednorazowego użytku do kultury, w której produkty IT są projektowane z myślą o trwałości, naprawie i ponownym wykorzystaniu? Rozmawialiśmy z dwoma najbardziej wpływowymi postaciami w dziedzinie gospodarki o obiegu zamkniętym — Kenem Websterem i Kyle’em Wiensem — którzy twierdzą, że odpowiedź leży w docenianiu trwałości, uwzględnianiu odpowiedzialności w projektowaniu produktów oraz zmianie naszego postrzegania zarówno odpadów, jak i wartości.
„Chcemy przejść od gospodarki liniowej do gospodarki o obiegu zamkniętym, ponieważ produkty informatyczne są często wytwarzane w sposób liniowy, co szkodzi wrażliwym ekosystemom i prowadzi do wyczerpania zasobów naturalnych” – mówi Ken Webster, autor i wieloletni autorytet w dziedzinie gospodarki o obiegu zamkniętym. „Nie chcemy jednak wiązać z tym poczucia winy”.
Każdego roku na całym świecie powstaje ponad 60 milionów ton odpadów elektronicznych, jednak większość tych wyrzuconych produktów nie jest poddawana bezpiecznemu ani skutecznemu recyklingowi. A nawet jeśli tak się dzieje, proces ten rzadko pozwala zachować pierwotną wartość materiałów.
„Większość procesów recyklingu dotyczy materiałów, które są strasznie zanieczyszczone. Zanim je poddasz recyklingowi, tracą one wszelką spójność z pierwotnym przedmiotem. To już nie jest plastikowa butelka — to po prostu zmiażdżony kawałek plastiku” — mówi Ken Webster. „Dlatego trzeba je ponownie przetworzyć, co często wiąże się z ogromnymi kosztami energetycznymi i dużymi stratami materiałowymi”.
Ken Webster jest czołową postacią w dziedzinie rozwoju teorii i praktyki gospodarki o obiegu zamkniętym. Jest jednym z założycieli Fundacji Ellen MacArthur oraz autorem kilku książek poświęconych tej tematyce.
Prawdziwe podejście oparte na obiegu zamkniętym polega natomiast na zachowaniu wartości i funkcjonalności produktów tak długo, jak to możliwe. Oznacza to projektowanie ich z myślą o możliwości naprawy, ponownego wykorzystania i długiej żywotności oraz wspieranie użytkowników w dalszym korzystaniu z produktów poprzez modernizacje i konserwację.
Kyle Wiens, dyrektor generalny i współzałożyciel organizacji iFixit zajmującej się promowaniem napraw, podkreśla, że decyzje dotyczące projektowania produktów mogą albo sprzyjać, albo utrudniać długotrwałe użytkowanie.
Wiens ilustruje to prostym przykładem: dwie myszki komputerowe tego samego producenta. W jednej baterię można wymienić w ciągu kilku sekund, podczas gdy w drugiej jest ona przyklejona i trudno ją wymienić. Jak na ironię, to właśnie tańszy model jest łatwiejszy do naprawy — i ma większe szanse na dłuższą żywotność.
Kyle Wiens jest orędownikiem ruchu na rzecz prawa do naprawy. Pełni funkcję dyrektora generalnego i jest współzałożycielem iFixit – społeczności zajmującej się naprawami oraz platformy e-commerce, która ułatwia naprawę produktów na całym świecie.
„Powinniśmy umieć naprawiać rzeczy, które już mamy” – mówi. „Jeśli coś kupujemy, nie powinno to być produktem jednorazowego użytku. Powinno służyć przez długi czas – i dać się naprawiać w razie potrzeby”.
Zachęty finansowe są ważne
Prawdziwa gospodarka o obiegu zamkniętym oznacza również ponowną ocenę zachęt finansowych w systemie. Obecnie często taniej jest produkować nowe urządzenia z surowców pierwotnych niż projektować je z myślą o trwałości, możliwości naprawy lub ponownego wykorzystania — nie dlatego, że jest to bardziej efektywne, ale dlatego, że takie kwestie jak zanieczyszczenie środowiska, wyczerpywanie się zasobów i naruszenia praw pracowniczych nie znajdują odzwierciedlenia w cenie.
„Być może powinniśmy zacząć naliczać rzeczywisty koszt nowych materiałów – uwzględniając w nim skutki społeczne i środowiskowe” – sugeruje Webster. „W ten sposób materiały z drugiej ręki mogłyby zyskać przewagę cenową. Chodzi o to, by ceny odzwierciedlały rzeczywistość”.
Ta zmiana mogłaby przyczynić się do wzrostu popytu na produkty trwałe i nadające się do ponownego wykorzystania, tworząc rentowny rynek dla gospodarki o obiegu zamkniętym w branży IT oraz zachęcając producentów do ponownego przemyślenia sposobu projektowania i wytwarzania urządzeń.
Aby umożliwić nabywcom podejmowanie decyzji zgodnych z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym, kluczowe znaczenie ma przejrzystość w kwestii trwałości i możliwości naprawy produktów. Kyle Wiens podkreśla, że popyt rynkowy pociągnie za sobą rozwój produktów zgodnych z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym. „Jeśli w początkowej fazie zaopatrzenia uwzględnimy długoterminowe podejście, reszta ułoży się sama”.
TCO Certified ułatwia stosowanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym
Wiele kwestii poruszonych przez Webstera i Wiens zostało już uwzględnionych w kryteriach dotyczących obiegu zamkniętego określonych na stronie TCO Certified. Produkty muszą spełniać rygorystyczne wymagania w zakresie trwałości, możliwości naprawy oraz bezpiecznego usuwania danych; promowane jest również odpowiedzialne gospodarowanie odpadami elektronicznymi. Wskaźnik możliwości naprawy urządzeń mobilnych wskazuje, jak łatwo jest konserwować, ponownie wykorzystywać i naprawiać dany produkt, co pozwala nabywcom na dokonywanie odpowiedzialnych wyborów. Wszystkie kryteria mają charakter obowiązkowy, a ich przestrzeganie jest zawsze weryfikowane przez niezależne podmioty.
