W jaki sposób można wdrożyć zasady gospodarki o obiegu zamkniętym w procesie zakupu i użytkowania laptopów? Jak jednocześnie ograniczyć emisję gazów cieplarnianych i zaoszczędzić pieniądze? Wysłuchaliśmy opinii ekspertów w tej dziedzinie i przeanalizowaliśmy dane. Znajdziesz tu praktyczne, oparte na badaniach naukowych porady dotyczące kluczowych kwestii, takich jak przedłużanie żywotności produktów, efektywność energetyczna oraz powody, dla których warto dobrze się zastanowić przed oddaniem sprzętu do recyklingu.
Każdego roku na całym świecie produkuje się i sprzedaje około 275 milionów laptopów. Chociaż ich produkcja wymaga znacznych nakładów energii oraz wielu ograniczonych zasobów naturalnych, ich okres użytkowania jest często krótki. Typowa umowa dotycząca sprzętu IT opiera się na trzy- lub czteroletnim cyklu użytkowania. Po upływie tego czasu wiele organizacji boryka się z trudnościami związanymi z utylizacją produktów, a wiele z nich trafia do odpadów elektronicznych, mimo że nadal w pełni funkcjonują. Taki sposób postępowania z produktami IT jest sprzeczny z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym, zgodnie z którą produkty powinny być użytkowane tak długo, jak to możliwe, aby oszczędzać zasoby i zachować ich wartość. Dobrą wiadomością jest to, że rośnie potrzeba wdrażania bardziej zrównoważonych praktyk. Jednak w trakcie cyklu życia laptopa trzeba podjąć wiele decyzji i nie zawsze łatwo jest określić, co jest najlepszym rozwiązaniem. Zajęliśmy się tą kwestią, aby wyjaśnić, jaki jest najbardziej odpowiedzialny sposób zarządzania laptopami. W jaki sposób organizacje mogą zmniejszyć wpływ na środowisko i przyczynić się do promowania cyklu życia opartego na zasadach gospodarki o obiegu zamkniętym?
Recykling — mniej korzystne rozwiązanie w gospodarce o obiegu zamkniętym
Teoretycznie recykling może wydawać się realnym sposobem na odzyskanie metali szlachetnych i innych materiałów z laptopa. W rzeczywistości jednak w procesie recyklingu odzyskuje się obecnie bardzo niewielką część surowców zawartych w naszych produktach IT. Po pierwsze, tylko około 20 procent światowych odpadów elektronicznych faktycznie trafia do kontrolowanych zakładów recyklingowych. Reszta może trafić na wysypiska śmieci, zostać spalona lub nielegalnie wywieziona do regionów, w których przepisy dotyczące odpadów elektronicznych są słabe lub w ogóle nie istnieją.
Nawet w przypadkach, gdy produkt trafia do kontrolowanego zakładu recyklingowego, materiały zazwyczaj tracą na wartości lub są całkowicie tracone. Istnieje kilka przyczyn takiego stanu rzeczy. Laptopy zawierają dużą liczbę materiałów, a zakłady recyklingowe zazwyczaj nie są w stanie odzyskać ich wszystkich. Materiały występujące w bardzo niewielkich ilościach są trudne i kosztowne w wydobyciu. Metale ziem rzadkich i minerały z regionów ogarniętych konfliktami, takie jak tantal, są często stosowane w niewielkich ilościach i w wielu przypadkach nie są w ogóle odzyskiwane. Metale, takie jak złoto, kobalt i pallad, są odzyskiwane podczas recyklingu jedynie częściowo i aby zaspokoić popyt, muszą być nieustannie wydobywane z kopalń. Materiałem, który często traci na wartości podczas procesu recyklingu, jest tworzywo sztuczne. Efektem końcowym jest produkt o niższej jakości, powstały w wyniku „downcyklingu”. Tworzywa sztuczne w laptopach mogą również zawierać szkodliwe środki zmniejszające palność oraz plastyfikatory, które podczas procesów recyklingu wywołują szkodliwe skutki zdrowotne i sprawiają, że materiały te nie nadają się do wykorzystania w nowych produktach.
Metody recyklingu nieustannie się rozwijają, a w niektórych najnowocześniejszych zakładach materiały pochodzące z recyklingu charakteryzują się wyższą jakością, a w niektórych przypadkach są nawet porównywalne z surowcami pierwotnymi. Te materiały wyższej jakości można ponownie wykorzystać do produkcji tego samego rodzaju produktów, z których pochodziły, co stanowi spełnienie jednego z kluczowych założeń gospodarki o obiegu zamkniętym. Jednak takich zakładów jest bardzo niewiele, a wdrożenie tych rozwiązań na szeroką skalę zajmie trochę czasu. Na razie należy skupić się na jak największym ograniczeniu powstawania odpadów elektronicznych.
Konstrukcja notebooka zapewniająca dłuższą żywotność
Chociaż przedłużenie okresu użytkowania laptopów jest niezbędne do ograniczenia wpływu sektora IT na klimat, nie wszystkie z nich są zaprojektowane z myślą o długiej żywotności. Kwestie związane z obiegiem zamkniętym i cyklem życia produktu należy uwzględnić już na samym początku — na etapie projektowania i produkcji. Obecnie zbyt wiele produktów trafia na śmietnik, ponieważ łatwo ulegają uszkodzeniom i trudno je naprawić lub zmodernizować.
Laptop jest urządzeniem przenośnym, dlatego musi być wytrzymały, odporny na zużycie oraz wysokie i niskie temperatury. Kluczowe podzespoły muszą dać się wymienić, więc produkty powinny dać się rozmontować, a części zamienne muszą być dostępne. Ważna jest również jakość baterii — produkty często wymienia się z powodu słabej wydajności baterii.
Wykład główny: Gospodarka o obiegu zamkniętym w praktyce
Kryteria określone w dokumencie „ TCO Certified ” umożliwiają wdrażanie rozwiązań opartych na gospodarce o obiegu zamkniętym
W 2020 roku wyprodukowano około 48 milionów notebooków posiadających certyfikat zgodności z programem „ TCO Certified ” (8. generacji). Produkty te spełniają kompleksowy zestaw kryteriów zrównoważonego rozwoju, których celem jest promowanie podejścia opartego na obiegu zamkniętym w zakresie produkcji i użytkowania produktów IT. Aby zapewnić długą żywotność, certyfikowane produkty muszą być trwałe i umożliwiać modernizację, a także być łatwe do naprawy i recyklingu. Notebooki spełniające rygorystyczne wymagania programu „ TCO Certified ” (8. generacji) mają wszelkie predyspozycje do długiej żywotności.
Gdyby wszystkie certyfikowane laptopy wyprodukowane w 2019 roku były użytkowane przez sześć lat zamiast czterech, pozwoliłoby to na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o około 6 230 400 000 kg ekwiwalentu dwutlenku węgla. Odpowiada to średniemu rocznemu śladowi węglowemu 1 391 000 osób.
Wniosek 1
Wydłużenie okresu użytkowania produktów ogranicza emisję gazów cieplarnianych
Aby określić najlepszy sposób ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, należy wiedzieć, w jaki sposób i kiedy powstają te emisje. Przeanalizowaliśmy 15 raportów dotyczących śladu węglowego 14-calowych notebooków klasy biznesowej firm Dell, Lenovo i HP, powszechnie wykorzystywanych na całym świecie w zastosowaniach komercyjnych, oraz przeprowadziliśmy wywiad z Siddharthem Prakashem, starszym badaczem w niemieckim Oeko-Institut, specjalizującym się w politykach i instrumentach na rzecz zrównoważonej konsumpcji i produkcji. Zbadaliśmy emisję gazów cieplarnianych powstającą podczas produkcji, dystrybucji, użytkowania i utylizacji oraz wpływ zakupu nowych, bardziej energooszczędnych notebooków na emisję gazów cieplarnianych w porównaniu z przedłużeniem okresu użytkowania istniejącego urządzenia. Łącząc wszystkie te źródła informacji, w naszej analizie doszliśmy do wniosku, że zdecydowana większość gazów cieplarnianych jest emitowana na etapie produkcji. W scenariuszu, w którym laptop jest użytkowany przez cztery lata, całkowity ślad węglowy wynosi 299 kg w całym cyklu życia urządzenia. Z tej ilości 79,8 procent gazów cieplarnianych jest emitowanych na etapie produkcji, 6,8 procent podczas transportu, 13,2 procent w fazie użytkowania oraz 0,2 procent na końcu cyklu życia.
Wydłużenie okresu użytkowania produktu o dwa lata pozwala zmniejszyć emisje o 30 procent
Ponieważ prawie 80 procent emisji powstaje na etapie produkcji, wydłużenie okresu użytkowania produktu z pewnością doprowadzi do obniżenia średniej rocznej emisji. Porównajmy dwa możliwe scenariusze użytkowania, w których laptopy są używane przez cztery lub sześć lat. Jak bardzo przedłużenie okresu użytkowania o kolejne dwa lata wpływa na emisję gazów cieplarnianych? Gdy laptop jest wymieniany co sześć lat zamiast co cztery, całkowita emisja wynosi 53,1 kg ekwiwalentu dwutlenku węgla rocznie zamiast 74,7 kg. Oznacza to redukcję o około 21,6 kg rocznie, czyli o 28,9 procent.
Zalecenie
Ze względu na duży udział emisji gazów cieplarnianych w fazie produkcji ważne jest, aby laptopy miały długą żywotność. Wybieraj trwałe produkty, które można naprawiać i modernizować, i korzystaj z nich tak długo, jak to możliwe. Wybierz model o wydajności wystarczającej do zaspokojenia Twoich potrzeb przez długi czas. Produkty o wysokiej wydajności są również bardziej atrakcyjne na rynku produktów używanych.
Wniosek 2
Emisje są niższe, gdy laptopy są modernizowane zamiast wymieniane
Dla większości użytkowników korzystających ze standardowego oprogramowania laptopy mogą sprawnie działać przez co najmniej sześć lat bez konieczności modernizacji sprzętu, takiej jak wymiana dysków twardych, pamięci lub baterii. Czasami jednak, zwłaszcza w przypadku użytkowników korzystających z oprogramowania wymagającego większej wydajności, konieczna jest modernizacja sprzętu, aby przedłużyć żywotność notebooka. Jak wpłynie to na emisję gazów cieplarnianych?
W badaniu przeprowadzonym w 2016 roku przez niemiecki Öko-Institut przeanalizowano skutki wydłużenia okresu użytkowania laptopów z trzech do sześciu lat. W 50% przypadków produkty zostały zmodernizowane poprzez wymianę baterii na nową, zwiększenie pamięci wewnętrznej (z czterech do ośmiu gigabajtów) oraz zastąpienie oryginalnego dysku twardego szybszym dyskiem SSD. Badanie wykazało, że pomimo tych modernizacji przedłużenie okresu użytkowania spowodowało zmniejszenie związanych z tym emisji gazów cieplarnianych o około 390 kg CO₂ (28 procent) na jedno stanowisko komputerowe (obejmujące laptopa, stację dokującą, zewnętrzny monitor, klawiaturę i mysz) w okresie 10 lat.
Zalecenie
Jeśli wydajność Twojego laptopa nie odpowiada już Twoim potrzebom lub jeśli któryś z jego elementów uległ uszkodzeniu, zadbaj o jego modernizację lub naprawę. Dzięki temu urządzenie będzie mogło służyć Tobie lub innemu użytkownikowi przez kolejne kilka lat. Przedłużenie okresu użytkowania laptopów to rozwiązanie, które pozwala ograniczyć emisję gazów cieplarnianych, nawet w przypadkach, gdy konieczna jest modernizacja sprzętu.
Wniosek 3
Zakup nowych produktów nie rekompensuje emisji powstających podczas produkcji
Wiele produktów elektronicznych staje się coraz bardziej energooszczędnych, a w niektórych przypadkach zakup nowego sprzętu faktycznie stanowił sposób na zmniejszenie wpływu produktu na środowisko w trakcie jego cyklu życia. Czy tak samo jest obecnie w przypadku laptopów?
Ponieważ faza produkcji laptopa odpowiada za większość całkowitej emisji gazów cieplarnianych w całym cyklu życia urządzenia, odpowiedź brzmi: nie. Zakup nowego, bardziej energooszczędnego produktu nie zmniejszy całkowitej emisji gazów cieplarnianych, nawet jeśli nowy produkt będzie użytkowany przez bardzo długi czas. Jeśli efektywność energetyczna poprawi się o 10 procent między dwiema generacjami, nowy laptop musi być używany przez okres od 33 do 88 lat, zanim zmniejszenie zużycia energii w fazie użytkowania zrównoważy emisję gazów cieplarnianych powstałą podczas produkcji produktu. Jeśli efektywność energetyczna poprawi się o 20 procent, okres ten skraca się do 17–44 lat. Tak duży przedział czasowy wynika z faktu, że dane różnią się w zależności od modelu obliczeniowego. Niezależnie od tego, na który koniec skali spojrzymy, żaden laptop nie jest używany tak długo.
Zalecenie
Dbaj o swoje obecne urządzenie i korzystaj z niego dłużej. Biorąc pod uwagę cały cykl życia, przedwczesna wymiana starego laptopa na nowe, bardziej energooszczędne urządzenie spowoduje wzrost, a nie spadek emisji gazów cieplarnianych. Pozytywny efekt oszczędzania energii w fazie użytkowania jest przyćmiony przez ogromne zużycie energii podczas produkcji – od wydobycia surowców aż po montaż.
Wniosek 4
Rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym są lepsze również z finansowego punktu widzenia
Zakup nowego sprzętu informatycznego w ramach krótkich cykli umownych wiąże się z wysokimi kosztami. Często jest to bardziej kosztowne, niż musiałoby być, zwłaszcza w erze zamówień opartych na „najlepszej wartości ogólnej”, gdzie oprócz ceny produktu uwzględnia się takie czynniki, jak zrównoważony rozwój i koszt cyklu życia. Ponadto traktowanie używanych produktów IT jako odpadów zamiast przedłużania ich żywotności lub nawet odsprzedaży stanowi straconą szansę na oszczędności i uzyskanie dochodu. Przedłużając okres użytkowania z trzech do sześciu lat, koszt zakupu i eksploatacji kompletnej stacji roboczej można w rzeczywistości obniżyć o 28 procent, czyli 527 euro (570 dolarów amerykańskich), w okresie 10 lat, nawet po uwzględnieniu kosztów modernizacji 50 procent notebooków poprzez wymianę pamięci RAM, dysku SSD i baterii. Oszczędności obejmują również niższe koszty zakupu produktów oraz koszty związane z zarządzaniem procesem zaopatrzenia, gdy notebooki są kupowane w dłuższych odstępach czasu.
Niektórzy mogą sądzić, że zakup nowych, bardziej energooszczędnych laptopów doprowadzi do znacznego obniżenia kosztów energii, jednak efekty są bardzo niewielkie. Oszczędności wynikające z kupowania nowych laptopów co trzy lata zamiast co sześć lat przekładają się jedynie na obniżenie kosztów energii elektrycznej o dwa euro (2,16 dolara amerykańskiego) na jeden laptop, co odpowiada sześciu kilogramom CO₂ na urządzenie. Jest to wartość znikoma w porównaniu ze wzrostem kosztów zakupu, jak pokazano powyżej, oraz wzrostem emisji gazów cieplarnianych wynikającym z produkcji tych nowych laptopów.
Laptopy, które nie spełniają już wymagań Twojej organizacji lub z innych powodów są zastępowane nowszymi urządzeniami, mogą stanowić atrakcyjną propozycję dla innych organizacji lub osób prywatnych. Według firmy Inrego zajmującej się regeneracją sprzętu IT, trzyletni laptop można sprzedać profesjonalnemu regeneratorowi za około 100 euro (108 dolarów amerykańskich). Zakup używanego sprzętu pozwala również zaoszczędzić znaczną kwotę pieniędzy i znacznie obniżyć całkowity koszt posiadania laptopa. Stephen Haskew z brytyjskiej firmy zajmującej się regeneracją sprzętu, Circular Computing, wyjaśnia, że laptop wyglądający jak nowy, po modernizacji, kosztuje zazwyczaj o 40 procent mniej niż porównywalny, fabrycznie nowy produkt. Wydłużanie więc cyklu życia produktu, czy to poprzez zakup produktów z drugiej ręki, czy też odsprzedaż używanego sprzętu, może być rozsądnym rozwiązaniem również z finansowego punktu widzenia.
Zalecenie
Wydłużaj żywotność produktów IT. Oprócz zmniejszenia wpływu na środowisko, dłuższe użytkowanie urządzeń, kupowanie produktów używanych, gdy tylko jest to możliwe, oraz nadawanie im drugiego życia jest w większości przypadków korzystniejsze również z finansowego punktu widzenia, nawet po uwzględnieniu kosztów serwisowania i modernizacji. Aby uzyskać obraz rzeczywistych kosztów zarządzania laptopami o określonej żywotności, należy uwzględnić w modelu całkowitego kosztu posiadania koszty administracyjne związane z zakupem i instalacją sprzętu IT, a także koszty lub przychody wynikające z utylizacji laptopów.
Jest to zaktualizowana wersja artykułu opublikowanego pierwotnie w naszym raporcie „Impacts and Insights: Circular IT Management in Practice”.
