Greenwash – czyli stosowanie niedokładnych lub przesadzonych oświadczeń środowiskowych – staje się coraz ważniejszym problemem dla profesjonalnych nabywców. Certyfikaty zrównoważonego rozwoju to jeden ze sposobów na przeciwdziałanie zjawisku greenwash – ale tylko wtedy, gdy są wiarygodne. Niclas Rydell, Director w TCO Development, przedstawia najważniejsze kwestie, na które warto zwrócić uwagę przy wyborze wiarygodnej etykiety ekologicznej.

– Oznakowanie ekologiczne może być naprawdę dobrym narzędziem w walce z greenwash – mówi Niclas Rydell. – Istnieją jednak również etykiety, które przyczyniają się do zjawiska greenwash. Mogą to być własne etykiety branżowe lub etykiety niezależne, które nie gromadzą wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń.

Co zatem sprawia, że etykieta ekologiczna jest wiarygodna?

Co trzeba zrobić, aby upewnić się, że etykieta ekologiczna nie prowadzi do greenwash oraz że formułowane przez nią oświadczenia są rzetelne i wiarygodne? Niclas Rydell wskazuje następujące kluczowe cechy:

  • Kryteria: istotne, realistyczne, holistyczne, weryfikowalne
  • Dowody: upewnienie się, że kryteria są spełnione
  • Monitorowanie: przestrzeganie kryteriów zapewnione przez cały okres ważności certyfikatu
  • Przejrzystość: informowanie o wpływie kryteriów na zrównoważony rozwój

Kryteria

Kryteria etykiety ekologicznej powinny być istotne dla produktu, dla którego są przyznawane. Powinny być również realistyczne: niezbyt surowe ani bezsensownie łatwe do osiągnięcia. Pomaga to nabywcom w podejmowaniu świadomych decyzji o tym, które produkty faktycznie przynoszą deklarowane korzyści.

Etykiety ekologiczne muszą mieć charakter holistyczny w odniesieniu do całego cyklu życia produktu. Etykiety dotyczące zrównoważonego rozwoju powinny uwzględniać zarówno aspekty środowiskowe, jak i społeczne, takie jak uczciwe warunki pracy. W końcu kryteria muszą być możliwe do zweryfikowania.

– Wszystkie ustalone kryteria powinny być możliwe do zweryfikowania. W wiarygodnej etykiecie ekologicznej nie należy stosować kryteriów, których zweryfikowanie jest niemożliwe – mówi Niclas Rydell.

Etykieta ekologiczna może nie być tyle warta, ile się spodziewano, jeśli jej kryteria są przestarzałe lub nieistotne, na przykład gdy obejmują one marginalne aspekty produktu. Metody testowe z tak wieloma lukami, że każdy produkt mógłby je przejść, również podważają wiarygodność etykiety ekologicznej. Niclas Rydell wskazuje, że kupującym często trudno jest wiedzieć o takich lukach.

Jeśli kryteria etykiety ekologicznej są w ten sposób wadliwe, otrzymasz etykietę opartą na wyolbrzymionych, wprowadzających w błąd oświadczeniach, które mogą wydawać się imponujące, ale w rzeczywistości mają niewielki wpływ na zrównoważony rozwój lub nie mają go wcale.

– Może to odciągać uwagę kupujących od innych etykiet, które przynoszą realne korzyści w zakresie zrównoważonego rozwoju – wyjaśnia Niclas Rydell.

class="img-responsive

Poznaj kryteria zawarte w TCO Certified

Opis wszystkich kryteriów zawartych w TCO Certified oraz sposobu, w jaki pomagają one w wdrażaniu bardziej zrównoważonych praktyk.

class="img-responsive

Dowody

Aby etykieta była wiarygodna, każde kryterium na etykiecie oraz każdy produkt wymagają niezależnego raportu dokumentującego dowód zgodności.

– Warto więc móc zapytać jednostkę certyfikującą lub właściciela etykiety, czy istnieje raport zawierający dowód zgodności z każdym kryterium ustanowionym przez etykietę dla każdego oznakowanego produktu – a odpowiedź powinna brzmieć „tak” – mówi Niclas Rydell.

Problemy pojawiają się, gdy etykieta lub oświadczenia w ramach etykiety opierają się na deklaracjach lub obietnicach składanych przez branże lub poszczególne firmy.

– To dość powszechne. Branża twierdzi, że spełnia kryterium, i twierdzi, że ma dowody, ale nie może ich pokazać. Wtedy to od Ciebie (jako nabywcy) zależy, czy zaufasz branży. Konieczność polegania na niezweryfikowanych deklaracjach branżowych znacznie różni się od sytuacji, w której istnieją niezależne dowody – mówi Niclas Rydell.

Ryzyko oparcia etykiety na deklaracjach branżowych polega na tym, że nawet jeśli mogą być one fałszywe, produkt może KEEP swoją etykietę.

Monitorowanie

Większość certyfikatów jest ważna przez kilka lat. Produkt może więc otrzymać etykietę i KEEP ją, nawet jeśli w jego składzie i procesie produkcji nastąpią istotne zmiany. Dlatego monitorowanie musi być procesem ciągłym.

„Aby upewnić się, że nie dochodzi do greenwashu, organizacja będąca właścicielem etykiety powinna przeprowadzać testy zgodności przez cały okres ważności certyfikatu” – mówi Niclas Rydell.

W zależności od rodzaju kryteriów zawartych w etykiecie konieczne może być przeprowadzanie audytów fabryk co rok lub co dwa lata bądź kupowanie produktów w celu ich przetestowania, aby upewnić się, że nadal spełniają one deklaracje etykiety, na przykład w zakresie zawartości chemikaliów i zużycia energii. Jeśli w dowolnym momencie produkt przestanie spełniać deklaracje zawarte w etykiecie, etykieta powinna zostać cofnięta.

Jest to szczególnie ważne w przypadku ustanawiania kryteriów dotyczących społecznie odpowiedzialnej produkcji, ponieważ opierają się one na zarządzaniu w fabrykach, które może zmieniać się z miesiąca na miesiąc. Przykładowo, podczas gdy zawartość chemikaliów w produkcie raczej nie ulegnie zmianie w trakcie jego cyklu życia, warunki pracy w fabryce mogą zmienić się w większym stopniu.

Brak regularnych kontroli w trakcie okresu ważności certyfikatu może prowadzić do niedokładnych deklaracji oraz sytuacji, w której produkty nie spełniają już wymagań określonych przez etykiety.

Przejrzystość

„Przejrzystość polega na pokazywaniu, że faktycznie wywiera się taki wpływ, jaki się deklaruje” – mówi Niclas Rydell.

Organizacja stojąca za oznakowaniem ekologicznym powinna raportować wywierany przez siebie wpływ na zrównoważony rozwój, a dane w takich raportach powinny dać się prześledzić do udokumentowanych dowodów. Niektóre etykiety i organizacje opierają swoje raporty dotyczące zrównoważonego rozwoju na założeniach lub zobowiązaniach branżowych – co ponownie prowadzi do dużego ryzyka wystąpienia greenwashu.

W przypadku braku danych, które można prześledzić, sprawozdawczość może okazać się błędna lub niepełna.

Tutaj można obejrzeć prezentację Niclasa Rydella podczas webinaru Global Ecolabelling Network „Fighting Greenwashing in the Retail Sector”.